2012 | sύsτems/ camp!

ανεξάρτητοι καλλιτέχνες και ομάδες σε διάλογο

systems 2012

.

Athens arts scene flourishes in midst of economic crisis, The Guardian, Friday 27 July 2012

http://www.theguardian.com/world/2012/jul/27/athens-arts-flourishing

.

rec

 

Η κοινότητα ανοικοδόμησης ή αλλιώς το reconstruction community δημιουργήθηκε το 2006. Προέκυψε μέσα από συζητήσεις ανάμεσα σε φίλους που είχαν ως θέμα τον προβληματισμό σχετικά με τη σύγχρονη αστική ζωή, τις σχέσεις και τη δυναμική που αναπτύσσεται στη σύγχρονη μητρόπολη και στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ένα ανοιχτό κάλεσμα προς κάθε ενδιαφερόμενο προκειμένου να δημιουργηθεί μια πλατφόρμα διαλόγου και δράσεων στην πόλη.

Μια βασική κατεύθυνση, η οποία αφορά και τον τρόπο με τον οποίο εμφανίστηκε και πρωτοεκφράστηκε αυτή η κίνηση ήταν η ανωνυμία. Υπήρχε μια λογική κριτικής απέναντι στον κατακερματισμό της συλλογικής δράσης και στον ατομικισμό που αποτελεί βασικό στοιχείο αυτής της λεγόμενης αστικής δημοκρατίας. Τα θεωρητικά κείμενα τα οποία αρχικά στάλθηκαν στις λίστες επαφών έφεραν μια προσωρινή υπογραφή. Δεν υπήρχε ακριβώς κάποια προσπάθεια απόκρυψης, ούτε επιδιώχθηκε να μείνει κρυφή η σύσταση της ομάδας, άλλωστε στην πορεία όλοι αναγράφονταν στις λίστες εργασίας, αλλά μ’ αυτόν τον τρόπο επέλεγε να μην αναφέρεται στην καταγωγή της και επιχείρησε να αναιρέσει κάθε προσπάθεια ιδιοποίησης της προέλευσής της.

Ένα βασικό σημείο που έθεσε η ομάδα καθώς άρχισε να συγκροτείται ήταν η οριζόντια διαδικασία στη λήψη των  αποφάσεων, η έλλειψηδιαστρωμάτωσης και η έλλειψη ιεραρχίας. Ήταν περισσότερο ένα πείραμα για το πώς μπορεί να δημιουργηθεί μια συλλογικότητα από ανθρώπους, με διαφορετική ιδιότητα ο καθένας, οι οποίοι δε γνωρίζονταν απαραίτητα μεταξύ τους μέχρι τότε, ούτε ήταν και όλοι ομοϊδεάτες, τους ένωνε όμως  ένα αίτημα για συλλογική δράση στην πόλη τους. Δεν ήταν μια συλλογικότητα η οποία αφορούσε ένα είδος ειδικότητας, τα άτομα της οποίας έχουν κοινά ενδιαφέροντα ή ειδική δράση να τους προσδιορίζει και μέσα απ’ αυτήν μπορούν να προχωρήσουν σε ένα είδος συλλογικής δράσης. Η λογική της πιο εξειδικευμένης ομάδας πάντα ενέχει τον κίνδυνο και οργανώνεται, με έναν τρόπο, στη βάση αυτής της συμπερίληψης και του αποκλεισμού. Η επιδίωξη ήταν να δημιουργηθεί ένα πολύμορφο και πολυφωνικό υποκείμενο.

Με έναν τρόπο, αυτό που έμελλε να γίνει αυτή η ομάδα ήταν μια ανοιχτή διαδικασία, η μορφή της οποίας ήταν υπό διαπραγμάτευση και πάντα ασταθής καθώς η σύσταση των ατόμων που την αποτέλεσαν κατά περιόδους καθόρισαν και τη σύσταση της ίδιας της ομάδας. Η αρχική σκέψη για αυτό το εγχείρημα το οποίο είχε αρχίσει να σχεδιάζεται σε θεωρητικό επίπεδο πήρε σταδιακά δική του πορεία όπως κάθε ζωντανός οργανισμός που μεγαλώνοντας εγκαταλείπει τη μάνα του.

Η λειτουργία της κοινότητας βασιζόταν στην αρχή της συνέλευσης. Καθένας που θεωρούσε ότι ήθελε να παρευρεθεί στη συνέλευση ακόμα και ανιχνευτικά μπορούσε να φέρει μία πρόταση η οποία  αν τελικά συναποφασιζόταν, πάντα με την αρχή της συναίνεσης και ποτέ της πλειοψηφίας ήταν πιθανό να οδηγήσει σε μια συλλογική δράση. Οι συναντήσεις γίνονταν περίπου μια φορά την εβδομάδα σε χώρους οι οποίοι μας παραχωρούνταν  σε διάφορα σημεία της πόλης και ο αριθμός των ατόμων δεν ήταν ποτέ σταθερός, εφόσον οι συναντήσεις ήταν πάντα ανοιχτές και δε χρειαζόταν να είσαι μόνιμο μέλος της ομάδας για να συμμετέχεις. Σημασία άλλωστε είχε η διαδικασία και όχι η παραγωγή ενός απτού αποτελέσματος καθώς η ομάδα δεν οργανωνόταν μόνο στη βάση της δράσης, αλλά και στη βάση της συζήτησης και αυτοκριτικής της ως μια συλλογικότητα που επιθυμούσε να έχει μια δημόσια παρουσία. Η βάση των συναντήσεων δεν ήταν σταθερή επειδή κι αυτό λειτουργούσε ενάντια στην ταυτοποίηση της ομάδας προς ένα συγκεκριμένο χώρο αφενός, ενώ απ’ την άλλη είχε σχέση με τη διάχυση και την κατάληψη του δημόσιου χώρου. Σε συγκεκριμένες φάσεις η συνέλευση έφτασε τον αριθμό των πενήντα ατόμων και μερικές φορές διαρκούσε πάνω από 6-7 ώρες.

Προέκυπταν δηλαδή δύο βασικές κατευθύνσεις που αφορούσαν αφενός τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας της ομάδας και αφετέρου το χαρακτήρα των δράσεων.

Οι δράσεις της ομάδας δεν είχαν καλλιτεχνικό χαρακτήρα, ούτε δανείζονταν από την έννοια της performance ή του αυτοσχεδιασμού, αλλά από την  αρχή είχαν τη διάθεση και τουλάχιστον προσπάθησαν, να έχουν πολιτική και κοινωνική διάσταση, με ό, τι αυτό σήμαινε για τις πολλές και διαφορετικές απόψεις των μελών που την απάρτιζαν την κάθε στιγμή.  Η πολιτική παρέμβαση στο δημόσιο και η προσπάθεια επαναδιαπραγμάτευσης της λογικής που τον ορίζει φάνηκε με την αρχική δράση που ήταν η κατάληψη της Αγοράς της Κυψέλης και η επί ένα σχεδόν μήνα αυτόοργανωμένη λειτουργία και οργάνωση δράσεων με στόχο την επαναοικειοποίηση του χώρου. Η συνεργασία με άλλες ομάδες ή συλλογικότητες ήταν θεμιτή και συχνά έθετε πιο σύνθετα ζητήματα στο επίπεδο της συνύπαρξης ή της δεοντολογίας. Μια βασική κατεύθυνση ήταν αυτή της αυτοοργάνωσης. Επανειλημμένως είχε τεθεί το θέμα των χορηγιών ή της συνεργασίας με θεσμικούς φορείς, πάντα όμως βασιζόμενοι στο διάλογο.

Σ’ αυτό το σημείο, μπορούμε ίσως να αναφέρουμε ένα παράδειγμα. Την άνοιξη του 2008 άρχισε μια συζήτηση με τους κατοίκους της πόλης της Αθήνας, συγκεκριμένα με μέλη της  Επιτροπής Πρωτοβουλίας κατοίκων Εξαρχείων  σχετικά με τη διερεύνηση αστικών ηχοτοπίων (αυτό που ονομάστηκε στην πορεία project «t-ήχος»). Έγινε μια καταγραφή του ήχου, του θορύβου για την ακρίβεια στην περιοχή των Εξαρχείων, στο τρίγωνο Πατησίων-Αλεξάνδρας-Ιπποκράτους, όπου καταγράφηκε με ντεσιμπελόμετρο η ένταση του ήχου σε κάθε διασταύρωση δρόμου μέσα στα όρια που αναφέρθηκαν. Παραθέτω το παρακάτω απόσπασμα ακριβώς όπως περιγράφηκε από την ομάδα στο κάλεσμα το οποίο έγινε στη συνέχεια:

«Ο ήχος της πόλης είναι κοινωνικός. Η πόλη ως ηχείο αντανακλά τις κοινωνικές δομές που παράγουν οι διεκδικήσεις των αστικών ομάδων. Για παράδειγμα, μπορεί κανείς να συσχετίσει την έννοια της ευζωίας με την απουσία ήχου (αλλά και κίνησης), αν αναλογιστεί ότι τα προάστια των οικονομικά εύρωστων τάξεων έχουν μετατραπεί σε υπνουπόλεις, όπου «βασιλεύει» η ησυχία. Αντίστοιχα, η κατανάλωση προσδιορίζεται σε χώρους υψηλού θορύβου. Η διερεύνηση αυτή θα αναλύει την κοινωνική σύνθεση και θα καταγράφει τις δημόσιες λειτουργίες και τις κοινωνικές σχέσεις σε σύνδεση με τις ηχητικές δομές που παράγονται (στο δημόσιο χώρο), ώστε να αναδυθούν στη συνείδηση και να οριστούν οι πολιτισμικές λογικές που διαπνέουν αυτές τις δομές με την εμπλοκή των ίδιων των υποκειμένων (κατοίκων, διερχόμενων περαστικών, επισκεπτών, αστικών νομάδων, εκτοπισμένων) στη νοηματοδότηση του ήχου.

Η καταγραφή του ήχου σε όλη την περιοχή των Εξαρχείων ήταν μια διαδικασία ή οποία πήρε αρκετούς μήνες και διαμορφωνόταν σταδιακά όσον αφορά την τελική μορφή που θα έπαιρνε ενώ παράλληλα άρχισε η σχεδίαση ενός ηχητικού χάρτη σε ψηφιακή  μορφή ο οποίος αναρτήθηκε και υπάρχει ακόμα στο site της κοινότητας ανοικοδόμησης. Το Σεπτέμβριο του 2008, πάντοτε μέσα από τη διαδικασία της συνέλευσης παρά τις όποιες διαφωνίες και αντιρρήσεις αποφασίστηκε να παρουσιαστεί ο χάρτης και όλο το υλικό από τις καταγραφές και τις δράσεις, στο εργαστήριο «t-ηχοποιίας» στο πλαίσιο του προγράμματος Ά-κτιστο/Unbuilt το οποίο διοργάνωνε ηSARCHA/Αρχιτεκτονικοί Αγωγοίσε συνεργασία με το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Η συμμετοχή μας στο παραπάνω πρόγραμμαήταν ταυτόχρονα και ένα κάλεσμα προς όλους τους επισκέπτες της ιστοσελίδας και του εργαστηρίου  να εμπλουτίσουν τον ψηφιακό χάρτη στέλνοντας ηχητικό ή οπτικό υλικό που είχαν οι ίδιοι καταγράψει από την πόλη της Αθήνας. Το πρόγραμμα  Ά-κτιστο/Unbuilt ταυτόχρονα, πέρα από την πραγματοποίησή του στο Μουσείο, υποβλήθηκε από τη SARCHA ως πρόταση εθνικής συμμετοχής  για τη Biennale Αρχιτεκτονικής Βενετίας 2008, όπου το reconstruction συμμετείχε με το εργαστήριο Τ-ηχοποιίας  και τίτλο πρότασης«T-ήχος, Δημιουργία πειραματικών μοντέλων μιας ηχητικά ορατής πόλης που σχεδιάζεται συμμετοχικά».

Μια απόπειρα εμπλοκής σε μια τέτοια διαδικασία η οποία οπωσδήποτε είχε έντονα θεσμικό χαρακτήρα, επέφερε έναν προβληματισμό σχετικά με τη συμμετοχή ή τη μη συμμετοχή μας, σχετικά με το αν θέλουμε να έχουμε αυτόν τον προσανατολισμό, αλλά όπως πάντα οι αποφάσεις πάρθηκαν σύμφωνα με την αρχή της συναίνεσης. Ίσως να μην ήταν υπερβολή να πούμε ότι αυτό είχε (εν μέρει) διασπαστικό αποτέλεσμα στη σύσταση της ομάδας, όχι τόσο με την πραγματική μορφή των προστριβών, αλλά ήταν σαν η ουσία αυτού του σχεδίου (του project) να έφυγε από εμάς και να απέκτησε έναν χαρακτήρα εξωγενή.

Αναφέρω αυτό το παράδειγμα περισσότερο ως έναν υπαρκτό κίνδυνο που ελλοχεύει όταν κανείς εμπλέκεται με κρατικούς φορείς και μπαίνει σε διαδικασίες διαγωνισμού, προϋπολογισμών κ.λ.π. Ακόμα και αν δε μπήκαμε σε μία ανταγωνιστική διαδικασία, οπωσδήποτε μπήκαμε σε μία λογική διαγωνισμού, της οποίας μία παράμετρος ήταν και η εικόνα που θα παρουσιάζαμε προς τα έξω.

Πάντως και από την αρχική ιδέα και πραγματοποίηση αυτής της δράσης σε συνεργασία με την Επιτροπή Κατοίκων Εξαρχείων όσο και από τη δράση Τούνελ 14, σε συνεργασία με την Οργάνωση Αφρικανών Γυναικών, ήταν εμφανές πως ένα από τα βασικά ενδιαφέροντα της ομάδας ήταν η εμπλοκή και η συνεργασία με άλλες συλλογικότητες στο κοινωνικό πεδίο. Η αλληλοεπίδραση δηλαδή. Στόχος του Τούνελ 14 ήταν να αναδείξει τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η 2η γενιά μεταναστών όπου η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει κανένα επιπλέον δικαίωμα και η νομική τους κατάσταση διέπεται από το δίκαιο των αλλοδαπών (η 2η γενιά είναι οι μετανάστες οι οποίοι  γεννήθηκαν στην Ελλάδα).

Μετά τα γεγονότα και την κοινωνική έκρηξη του Δεκεμβρίου του 2008, αν και το αίτημα για συλλογική δράση έγινε πιο έντονο,  διαπιστώσαμε πολύ σύντομα ως ομάδα ότι δε μπορούσαμε πια να λειτουργήσουμε με τους τρόπους που είχαμε ως τότε, κυρίως με το χαρακτήρα των δράσεων. Ο χώρος δράσης είναι σαφώς ο δημόσιος χώρος. Το να κινείσαι και να συνυπάρχεις όμως σε αυτόν είναι πλέον μια ρευστή ισορροπία. Περισσότερο σε ένα κλίμα αμηχανίας και λιγότερο σαφούς αίσθησης για τα πράγματα και με τους περισσότερους από εμάς να βρίσκονται στους δρόμους αντί σε συναντήσεις της ομάδας, έγινε ένα ανοιχτό κάλεσμα για συνάντηση ομάδων που δρουν στο δημόσιο χώρο  το οποίο προέκυψε από την ανάγκη για μεγαλύτερη συλλογικοποίηση καθώς και απ’ την ανάγκη για ένα πιο σαφές θεωρητικό υπόβαθρο. Μέλη διαφόρων ομάδων και όχι μόνο (αν έχει σημασία να αναφέρουμε τις ομάδες, παρευρέθησαν μέλη των ομάδων το αστικό κενό, η νομαδική αρχιτεκτονική, οι local Athens οι οποίοι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα) βρεθήκαμε προκειμένου να προκύψει κάτι τρίτο ή και τίποτα ενδεχομένως. Μέσα από μια ομάδα εργασίας που δημιουργήθηκε εντέλει ,  προέκυψε ο διαδικτυακός τόπος ratnet (http://ratnet-blog.blogspot.com)  ο οποίος   «φιλοξενεί κείμενα πρωτότυπα, μεταφράσεις και αναδημοσιεύσεις γύρω από κρίσιμα ζητήματα για την πολιτική, την πόλη και την κουλτούρα». Ένα  από τα πρώτα θέματα που συζητήθηκε ήταν το gentrification, ο ελληνικός όρος είναι εξευγενισμός, που αναφέρεται στις αναπλάσεις υποβαθμισμένων περιοχών και πως ο καλλιτέχνης χρησιμοποιείται ως όχημα για αυτόν το σκοπό.

Αναφέρω ενδεικτικά τον Tom Wetzel, Τι είναι ο εξευγενισμός? «… ο εκτοπισμός είναι μια αλλαγή στην ταξική σύνθεση μιας γειτονιάς στη διάρκεια του χρόνου.» «…ο εκτοπισμός, είτε μέσω της αστικής ανάπλασης με τη μπουλντόζα είτε μέσω των δυνάμεων της αγοράς, είναι μια πράξη βίας.» (1)

Και συνεχίζω με την DoinaPetrescu, Πώς να δημιουργήσεις μια κοινότητα και το χώρο της, «…τέτοια project βασίζονται στην προσωρινή οικειοποίηση και τη χρήση των εγκαταλελειμμένων χώρων και των αστικών κενών και συνήθως περιλαμβάνουν το χώρο που θεωρείται άχρηστος από την αγορά του real estate ή που έχει προσωρινά παραμεληθεί από τις πολιτικές του αστικού σχεδιασμού. Αυτοί είναι «άλλοι χώροι», το «άλλο» σε σχέση με τη «σχεδιασμένη πόλη». … «Τα αστικά «απομεινάρια» είναι χώροι σχετικής ελευθερίας, όπου οι κανόνες και οι κώδικες μπορούν ακόμη να επαναπροσδιοριστούν.»… «Ο ρόλος των προσωρινών δραστηριοτήτων είναι να διατηρήσουν τη χρήση του χώρου και τη διαδικασία των αποφάσεων ανοικτή»…   «Οι κάτοικοι μπορούν να τα χρησιμοποιούν για διάφορες δραστηριότητες για να οικειοποιηθούν το χώρο εντός της πόλης. Κανείς δεν ελέγχει τα αποτελέσματα αυτών των πρακτικών: ούτε οι αρχιτέκτονες, ούτε οι θεσμικοί εκπρόσωποι, ούτε καν η κοινότητα. Αυτή η έλλειψη εξουσίας είναι ταυτόχρονα μια τεράστια εξουσία. Δεν είναι η δύναμη του να κάνεις πράγματα για την κοινότητα ή να την εκπροσωπείς, (το οποίο είναι ένα προνόμιο των αρχιτεκτόνων, των σχεδιαστών και των γραφείων ανάπλασης), αλλά του να συμμετέχεις στη δημιουργία της ίδιας της Κοινότητας μέσω διακριτών χωρικών παρεμβάσεων. Πρόκειται για μια κοινή εμπειρία της κοινότητας: «η κοινότητα γίνεται, ή μάλλον συμβαίνει, σε όλους εμάς από κοινού». (2)

Σημασία έχει ότι ο Δεκέμβριος του 2008 ήταν ένας καταλύτης για τη δράση της ομάδας η οποία αναρωτήθηκε πολύ κατά πόσο μπορεί κανείς πια να κινείται σε ένα συμβολικό επίπεδο παρέμβασης. Το  ενδεχόμενο ανασυγκρότησης της ομάδας μένει πάντα ανοιχτό και το site του reconstruction  παραμένει ενεργό και ενημερώνεται με κείμενα, τα οποία έχουν αναφορά στο σήμερα.

Εκ’  μέρους της κοινότητας ανοικοδόμησης,

Ιούνιος  2012

(1)      πηγή: http://ratnet-blog.blogspot.com Tom Wetzel, Τι είναι ο εξευγενισμός? [ gentrification]

(2)      πηγή: http://ratnet-blog.blogspot.com Doina Petrescu,  Πώς να δημιουργήσεις μια κοινότητα και το χώρο της

.

.

systems

https://cheapart.gr/content/236/tems-%7C-aneksartitoi-kallitexnes-kai-omades-se-dialogo-

 Διοργάνωση:  camp!

12-15 Ιουνίου 2012

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: