2019 – Μουσείο Μικρασιατικού Πολιτισμού Αιγάλεω/ Όλα τ’ αφήσαμε και φύγαμε

.

20 Οκτωβρίου – 10 Νοεμβρίου 2019

Μάγδα Ταμμάμ, Έλενα Ακύλα

επιμέλεια: Αθηνά Δασκαλάκη 

 

Τύπος:

Η Αυγή: Ο μικρασιατικός πολιτισμός και η καταστροφή του 1922 μέσα από εικαστικούς διαλόγους, του Κοσμά Κέφαλου

http://www.avgi.gr/article/10970/10301620/-ola-ta-aphesame-kai-phygame-?fbclid=IwAR3_taWOfJFD_fjXX8_2wpuXm69GUWYH_7AdOSMW8gskrfcZaDF-oIoxn-8

 

22++

.

Περί της έκθεσης «Όλα τ’ αφήσαμε και φύγαμε»

Με την έκθεση «Όλα τ’ αφήσαμε και φύγαμε», στο πλαίσιο των εννιάχρονων γενεθλίων του Μουσείου Μικρασιατικού Πολιτισμού Αιγάλεω, ενθαρρύνουμε το διάλογο της σύγχρονης τέχνης με τα αντικείμενα από τις συλλογές του Μουσείου.

Η Έλενα Ακύλα και η Μάγδα Ταμμάμ με τα εικαστικά τους έργα που θα φιλοξενηθούν στο Μουσείο για τρεις εβδομάδες, προτείνουν μια νέα ανάγνωση των μόνιμων εκθεμάτων του μουσείου, μια νέα προοπτική στο μέλλον και τη χρήση των μουσείων.

Η μνήμη, ακόμα και θρυμματισμένη, είναι πανταχού παρούσα σε όλα τα αντικείμενα. Συγκινεί, προβληματίζει, ανασυστήνει το παρελθόν. Η παρούσα έκθεση που ανήκει σε μια σειρά δράσεων εξωστρέφειας του Μουσείου και επαφής με τη σύγχρονη πραγματικότητα, αναδεικνύει τον ενεργό ρόλο του καλλιτέχνη στην Ιστορία, τη σύνδεση της τέχνης με την καθημερινότητα.

Τα αντικείμενα νοηματοδοτούνται όχι βάση της αισθητικής τους αξίας αν και δεν υπολείπονται καθόλου σε ομορφιά, όσο της χρηστικής τους. Άλλωστε τι παίρνει κανείς μαζί του όταν φεύγει; Τι μπορεί να ενταχθεί σε ένα μουσείο Μικρασιατικού Πολιτισμού; Η έκθεση των δύο εικαστικών μας δίνει τροφή για σκέψη και προβληματισμό.

Ο επισκέπτης έχει μια μοναδική ευκαιρία να περιηγηθεί σε έναν φιλόξενο μουσειακό χώρο που θυμίζει σπίτι, αυτό που ήταν κάποτε έτσι κι αλλιώς, και να έρθει σε επαφή με αντικείμενα ιδιαίτερης συναισθηματικής αξίας, αναδεικνύοντας την πλούσια πολιτισμική και προσφυγική ταυτότητα του Δήμου Αιγάλεω.

Το Μουσείο Μικρασιατικού Πολιτισμού Αιγάλεω, παιδί του Συλλόγου Μικρασιατών Αιγάλεω «Νέες Κυδωνίες», εδώ και εννιά χρόνια στηρίζει την αλληλεπίδραση με το κοινό και προωθεί δράσεις και εκθέσεις που αναδεικνύουν τον ενεργό ρόλο του Μουσείου στα πολιτιστικά δρώμενα της περιοχής. Φιλοδοξία μας είναι το Μουσείο να αποτελέσει πόλο έλξης πολιτιστικών δρώμενων που διατηρούν ζωντανές τις μνήμες των Μικρασιατών προσφύγων και φέρνουν κοντά τις νέες γενιές με σύγχρονες μορφές έκφρασης.

Γιάννης Κουτούλιας

Ιστορικός-Αρχαιολόγος MSc, Πρόεδρος του Συλλόγου

19+++

 

Μουσείο Μικρασιατικού Πολιτισμού Αιγάλεω

Όλα τ’ αφήσαμε και φύγαμε

Οι εικαστικοί Έλενα Ακύλα και Μάγδα Ταμμάμ εμπνέονται από τη φράση «Όλα τ’ αφήσαμε και φύγαμε», και στήνουν μια έκθεση που συνομιλεί η προφορική ιστορία, τα τεκμήρια των απλών ανθρώπων, αυτά που ίσως να μην καταγράψει ποτέ η επίσημη Ιστορία, με τα εκθέματα του Μουσείου Μικρασιατικού Πολιτισμού. Τα έργα τους χτίζουν μια γέφυρα στο χτες και στο σήμερα, των ξεριζωμών, των αφανισμών, της προσφυγιάς. Στηρίζονται στα απομεινάρια, σε αυτά που αφήνει κάποιος όταν φεύγει, μα αυτά στέκουν πάντα εκεί να σηματοδοτούν το δρόμο που άφησε. Ή σε αυτά που χάνονται στη διαδρομή, πέφτουν από τις τσέπες, από τα πλοία, χάνονται στο χώμα και στη λάσπη. Κι αν κάποιος σταθεί τυχερός ίσως κάτι καταφέρει να φέρει μαζί του… στο νέο τόπο, στη νέα ζωή, στο πάλι από την αρχή, για να του θυμίζει το τι είχε, το τι άφησε, το τι έχασε. Αυτά τα αντικείμενα φέρουν μνήμες, φέρουν κάτι από τον ιδιοκτήτη τους, κι ακόμα κι αν η αξία τους πολλές φορές μπορεί να είναι μονάχα χρηστική και ευτελής, η συναισθηματική αξία, το δέσιμο, έχει σημασία για αυτόν που τ’ άφησε, για αυτόν που τα έχασε, για αυτόν που ίσως κατάφερε και τα έφερε και τα δώρισε χρόνια μετά σε ένα μουσείο, έτσι που να μας υπενθυμίζεται πάντα η διαδρομή, η φυγή, ο ξεριζωμός, η απώλεια.

 

36+++

Τα έργα της Έλενας Ακύλα και της Μάγδας Ταμμάμ, ανακατεύουν και ανασκαλεύουν τη μνήμη μας, την ατομική, την οικογενειακή και εν τέλει την συλλογική. Θραυσματικές μνήμες, σπαράγματα σκόρπια, βυθισμένα στο χρονοντούλαπο του μυαλού μας, μάς καλούν να τα ανασύρουμε ξανά στο φως και να τους δώσουμε την αξία που έχουν για εμάς αλλά και για την ίδια την επιστήμη της Ιστορίας και της Κοινωνιολογίας. Για να μετουσιωθούν εν τέλει σε Τέχνη. Γιατί όλα αυτά που «κουβαλούν» μαζί τους, μπορούν να σε συντρίψουν με την τραγικότητά τους. Τα έργα των δύο εικαστικών αναπλάθουν ξανά τις μικρές ιστορίες, τους δίνουν μορφή, ανασυνθέτουν την ίδια την Ιστορία. Γιατί τελικά τι είναι αυτό που μένει; Οι μικρές κομματιασμένες αναμνήσεις μας. Αυτές που μας πληγώνουν, αυτές που μας διαμορφώνουν, αυτές που μας κρατάνε ζωντανούς.

30+++

33+

Πανί, Βαμβακερό ύφασμα, διάτρητο, laser cut, 30×60 εκ.

«…Λάφυρα του θανάτου μου φαίνονται οι φωτογραφίες, είδωλα και σκιές που υπενθυμίζουν το μερίδιο των ενοχών μας, ιχνηλατούν και ζυγιάζουν το σεβασμό ή την ασέβειά μας. Πιλατεύοντας τη μνήμη, παίζοντας, κερδίζοντας και πάλι χάνοντας δηλώνουν ακινητοποιημένες, τι αμελήσαμε, τι είχαμε, τι χάσαμε. Είδωλα νεκρών τόπων, νεκρών ψυχών. Γδαρμένες μνήμες.[…] Γιατί το παρελθόν, η «πιο απελπισμένη μορφή του Χρόνου», ποτέ δεν καταργείται, μόνο φουσκώνει κύματα-κύματα, για να βγάλει φύκια, σουπιοκόκαλα, σπασμένα ξύλα (κάποτε και ναυαγούς) στις ρουβέρες…»*

42+++

Τόπι, Βαμβακερό ύφασμα, 140×70 μ. τυπωμένο

Ο επισκέπτης της έκθεσης έχει την αίσθηση πως τα έργα των δύο εικαστικών έχουν βρει την οργανική τους θέση μέσα στο χώρο του μουσείου. Σαν να ανήκαν πάντα εκεί. Σαν ήταν κι αυτά κομμάτι της ιστορίας των Μικρασιατών προσφύγων, αυτών που τα άφησαν όλα κι έφυγαν γιατί δεν είχαν καμία άλλη επιλογή, πέρα από το θάνατο.

15++

Τα κεραμικά θραύσματα και οι ζωγραφικές αναπαραστάσεις φωτογραφιών της οικογένειας Πανταζή του προηγούμενου αιώνα της Έλενας Ακύλα, συνθέτουν διαδρομές, εικονογραφούν ιστορίες, αφηγούνται την ίδια την ιστορία της προσφυγιάς πέρα από χρόνους και εποχές. Δίνουν μια οικουμενική διάσταση στη ίδια την έννοια της καταναγκαστικής φυγής και στην αξία καταγραφής αυτής.

1+++

Ένα ζευγάρι γυναικεία παπούτσια και ένα ζευγάρι ανδρικές μπότες, φτιαγμένα από γιαπωνέζικο χαρτί, καθώς κι ένα τόπι 100 μέτρων υφάσματος από λεπτό, αιγυπτιακό βαμβάκι, της Μάγδας Ταμμάμ, αποτυπώνουν την καθημερινότητα, τη θνητότητα, την ίδια την ευθραυστότητα της ύλης και της σάρκας. Η επιλογή των ίδιων των υλικών προσδίδει στα έργα μια ανθρωπολογική σημασία και διάσταση.

29++

Παπούτσια, Αποτυπώματα από παπούτσια, γιαπωνέζικο χαρτί, ρητίνη

Αν υπήρχε σήμερα ένα Μουσείο ή εργαστήριο δειγμάτων**, ίσως θα είχε σημασία όλα αυτά τα έργα να φυλαχτούν ως τεκμήρια μνήμης για τις μελλοντικές γενιές.

«Το εφήμερο δεν είναι το αντίθετο του αιώνιου. Το αντίθετο του αιώνιου είναι το λησμονημένο.»***

Αθηνά Δασκαλάκη

Κοινωνιολόγος

 

 

Βιβλιογραφία

*Από το βιβλίο του Κουσαθανά Παναγιώτη «Η κουνιστή πολυθρόνα και άλλες ιστορίες», εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996.

** Από το βιβλίο της Ogawa Yoko, «Ο παράμεσος», εκδ. Άγρα, Αθήνα, 2000.

*** Από το βιβλίο του John Berger, «Από την Άιντα στον Χαβιέρ», εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2013.

26+

 

Όλα τ’ αφήσαμε και φύγαμε*

*ο τίτλος της έκθεσης είναι μια φράση, μέρος της μαρτυρίας μιας γυναίκας, θύμα της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922, η οποία καταγράφεται στο ιστορικό οπτικοακουστικό λεύκωμα του national geographic «1922: Ο μεγάλος ξεριζωμός».

 

Η έκθεση των Έλενα Ακύλα και Μάγδα Ταμμάμ είναι μια προσπάθεια ήπιας παρέμβασης στο χώρο του μουσείου. Το μουσείο είναι ο χώρος που η μνήμη συσσωρεύεται.

Τα έργα  αναπτύσσονται ανάμεσα στα αντικείμενα του μουσείου προσπαθώντας να παράγουν ένα διάλογο και μια οργανική σχέση με αυτά. Δημιουργείται ένα περιβάλλον, όπου  ο θεατής καλείται να ανακαλύψει τα σύγχρονα έργα τα οποία συνυπάρχουν με τα μουσειακά εκθέματα.

Αναπτύσσεται μια εγκατάσταση πάνω σε μια από τις προθήκες της κεντρικής αίθουσας του μουσείου. Τα κεραμικά θραύσματα καθημερινών αντικειμένων «αυτού που απέμεινε», έχουν τοποθετηθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να δημιουργούν μία διαδρομή, η οποία νοητά οδηγεί από/ προς την προκυμαία της Σμύρνης.

6+++

Μονοπάτι, κεραμικά αποτυπώματα θραυσμάτων/ ceramic fragments, λευκός και κόκκινος πηλός, διαστάσεις μεταβλητές, 2011.

Τα θραύσματα, ως φορείς μνήμης, αποτέλεσαν τις «μήτρες» των κεραμικών αντικειμένων.  Απομεινάρια ενός από καιρό χαμένου πολιτισμού, παρατίθενται σε ένα συσχετισμό μεταξύ τους δηλώνοντας τη σχέση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

12+++

 

Πιο πέρα, ανάμεσα στις φωτογραφίες του τοίχου με τα οικογενειακά πορτραίτα των Ελλήνων της πόλης, ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει ζωγραφικές αναπαραστάσεις φωτογραφιών του προηγούμενου αιώνα της οικογένειας Πανταζή: το λιμάνι του Πειραιά και η Γκίζα της Αιγύπτου.

Να Φεύγεις

Να φεύγεις/ Λιμάνι, δίπτυχο,  μαρκαδόροι, ξυλομπογιές, μολύβι σε χαρτί, σφραγίδες, κόκκινο μελάνι, 21×29 εκ., 2015Enter a caption

Sailors With No Ships

«Οι παππούδες των παππούδων μου έζησαν στην Οδησσό μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα. Πιο πριν τα ίχνη τους χάνονται στα βάθη των αιώνων. Όταν εγκατέλειψαν την Οδησσό, εγκαταστάθηκαν αρχικά στην Περίσταση της ανατολικής Θράκης και κατόπιν, στις αρχές του 20ου αιώνα, στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί απέκτησαν έναν γιο, τον προπάππου μου Αθανάσιο Πανταζή. Παντρεύτηκε την Ερμιόνη Ραΐσση, η οικογένειά της οποίας, είχε καταγωγή από τη Σμύρνη. Έφυγαν πριν την Μικρασιατική καταστροφή. Η Κωνσταντινούπολη και στη συνέχεια τα Ιεροσόλυμα, ήταν ενδιάμεσοι σταθμοί μιας διαδρομής, πριν καταλήξουν στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου και έζησαν για σχεδόν μισό αιώνα. Το  1954, μετά την άνοδο του Νάσερ στην εξουσία, η οικογένεια της μητέρας μου ήρθε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα. Σε αντίθεση με το μεγάλο ταξίδι των προγόνων μου, όπου κανείς δεν παρέμεινε στη χώρα που γεννήθηκε, εξακολουθώ να ζω στην πόλη της Αθήνας, όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα». (Έλενα Ακύλα)

 

Ένα ζευγάρι γυναικεία παπούτσια και ένα ζευγάρι ανδρικές μπότες, φτιαγμένα από γιαπωνέζικο χαρτί, είναι ένα από τα έργα που εκτίθενται στο μουσείο (Μάγδα Ταμμάμ). Πρόκειται για ομοιώματα (ή αλλιώς «αποτυπώματα») από προσωπικά, καθημερινά, οικεία, αντικείμενα. Το γιαπωνέζικο χαρτί παραπέμπει στην επιδερμίδα, ένα σχόλιο για το εύθραυστο της ανθρώπινης ύπαρξης.

27+++

Πιο πέρα θα συναντήσουμε ένα τόπι υφάσματος μήκους 100 μέτρων από λεπτό, αιγυπτιακό βαμβάκι, τυπωμένο με αραβικό μοτίβο σε υφαντουργείο στο Κάιρο της Αιγύπτου.

Η Μάγδα Ταμμάμ έχει μικρασιατική καταγωγή από την πλευρά της μητέρας της και Μαροκινή από την πλευρά του πατέρα της καθώς και προσφυγικό – μεταναστευτικό οικογενειακό ιστορικό.

Η δουλειά της αντλεί στοιχεία (κοινωνικά, θρησκευτικά, φιλοσοφικά) από διαφορετικούς πολιτισμούς, τους οποίους θεωρεί ισότιμους, αναγνωρίζοντας το κοινό τους ανθρωπολογικό υπόβαθρο.

Έλενα Ακύλα

47+++

 

κεντητό νυφικό μαξιλάρι από την Κωνσταντινούπολη γύρω στο 1920

Κεντητό νυφικό μαξιλάρι από την Κωνσταντινούπολη (1920)

IMG_5353β

Από τη συλλογή του Μουσείου

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: