2011 – ΑΓΟΡΑΣ/ΜΕΝΟΣ

http://agorasmenos.wordpress.com/

κατάλογος:

http://art-cat.gr/work/agorasmenos/

 

Το project ΑΓΟΡΑΣ/ΜΕΝΟΣ έχει σκοπό την έρευνα και το σχολιασμό της σχέσης του σύγχρονου καλλιτέχνη με την αγορά. Ξεκίνησε με μια σειρά από συζητήσεις και μια συλλογή κειμένων, γύρω από το θέμα, που συγκεντρώθηκαν στο blog της ομάδας. Το επόμενο βήμα είναι η έκθεση ΑΓΟΡΑΣ/ΜΕΝΟΣ που φιλοξενείται στην CHEAP ART τον Απρίλιο του 2011.

AGORAS/MENOS project aims to research and discuss the relation between contemporary artist and the market. It begun with a series of conversations and a collection of texts about the subject that were gathered in the group’s blog. Its next step is the AGORAS/MENOS exhibition that takes place in Cheap Art during April of 2011.

επιμέλεια: Γκέλυ Γρυντάκη, Δημήτρης Χαλάτσης

 

ΑΓΟΡΑΣ/ΜΕΝΟΣ

του Δημήτρη Χαλάτση, Καλλιτέχνη

Υπάρχει η άποψη μιας “απόλυτης” εξουσίας από το χρήμα, την αγορά και το εμπόριο πάνω στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Η τέχνη και το πολιτιστικό προϊόν δεν εξαιρείται βεβαίως από αυτή την παραδοχή ούτε επίσης και οι παραγωγοί αυτών των προϊόντων, οι καλλιτέχνες.

Είναι αλήθεια ότι οι μηχανισμοί της αγοράς έχουν κυριαρχήσει πάνω στην παραγωγή και μεσολάβηση του νοήματος της τέχνης σε τέτοιο βαθμό που ακυρώνει εν μέρει τους ίδιους τους καλλιτέχνες και το έργο τέχνης. Επίσης τα έργα τέχνης χρησιμοποιούνται για πλήθος ιδεολογικών και οικονομικών «συναλλαγών» όπως ξέπλυμα μαύρου χρήματος, αποδεικτικό κοινωνικής προσφοράς και status πολιτικών, βιομηχάνων, δημάρχων, συλλεκτών κ.λ.π. και σαν «συχωροχάρτι» σε αμφίβολές διαδρομές δημόσιων προσώπων άλλά και ως ένας επιπλέον ιδεολογικός μηχανισμός.

Το έργο τέχνης αναδεικνύεται και κατασκευάζεται από τους διάφορους μηχανισμούς και όχι μέσα από κάποιου είδους κοινωνικής διαδρομής (άρα και το νόημα του). Οι μηχανισμοί των Φουάρ Τέχνης των Γκαλερί, συλλεκτών, Μουσείων, Μπιενάλε, οίκων δημοπρασιών και κρατικών θεσμών πνίγουν, αλλοτριώνουν και χειραγωγούν έργο και καλλιτέχνες. Βέβαια μέσα σε αυτή την διαδικασία συμμετέχουν ενεργά και πρωτοστατούν και οι ίδιοι οι καλλιτέχνες Επίσης άλλη μια άποψη ή οποία κυριαρχεί είναι ότι δεν μπορεί να γίνει αλλιώς, ότι έτσι ήταν πάντα και ότι το έργο τέχνης με κάποιο μαγικό τρόπο παραμένει ανεπηρέαστο από αυτή του την διαδρομή διότι έχει την δικιά του ουσία που είναι υπεράνω αυτών των μηχανισμών κ.λ.π. Πάνω σε αυτές τις παραδοχές οφείλουμε να σκεφτούμε, να αντιπαρατεθούμε και να πράξουμε, προτείνοντας μέσα από έργα, συζητήσεις ή συγγραφή κειμένων, την αμφισβήτηση τους και την άρση τους ή όχι και να ορίσουμε την θέση των καλλιτεχνών μέσα σε αυτό το τοπίο βαρβαρότητας.

 

Prisoners?

της Γκέλυς Γρυντάκη, Επιμελήτρια

Art is a prisoner of its phantasms and its function as magic; it hangs on our bourgeois walls as a sign of power, it flickers along the peripeties of our history like a shadow play- but is it artistic?

Marcel Broodthaers

Το 1978 ο Daniel Bell, συντηρητικός Αμερικάνος κοινωνιολόγος κατηγορεί την σύγχρονή του τέχνη και δη τον μοντερνισμό ως άμεσο εχθρό της άρχουσας τάξης και επιθετικό παράγοντα διάλυσης της μπουρζουά αντίληψης του κόσμου, του ίδιου του καπιταλισμού. Από την άλλη πλευρά την ίδια εποχή ο Donald Judd- καλλιτέχνης και θεωρητικός, ηγετική μορφή του μινιμαλισμού- εκφράζει τις ανησυχίες του σχετικά με το πώς η τέχνη μπορεί να μείνει αλώβητη και απερίσπαστη από τα ιδιωτικά συμφέροντα και την αγορά. Ο χωρίς ηθική κόσμος των επιχειρήσεων είχε αρχίσει ήδη να εισβάλει –με τη μορφή χορηγιών και κάθε άλλου είδους στήριξης – στα χωράφια της.

Σήμερα, λίγες μόλις δεκαετίες αργότερα, οι φόβοι του Judd δείχνουν να επαληθεύονται πανηγυρικά. Η καταιγιστική –και απειλητική-διασπαστικότητα για την οποία φοβόταν ο Bell το μοντερνισμό δεν απέβη αποτελεσματική και οι παμφάγοι νόμοι της αγοράς κυριάρχησαν σταδιακά στο χώρο της τέχνης. Μέσα σε μια κοινωνία όπου όλες οι σχέσεις έχουν πλέον χρηματική αξία, το έργο τέχνης θεωρείται ως ένα ακόμα καταναλωτικό προϊόν ενώ οι αισθητικές αξίες έχουν αντικατασταθεί πλήρως από τις οικονομικές. Ο κόσμος της τέχνης- κατεξοχήν φορέας πολιτισμού- ξεπλένει αβίαστα βρώμικα χρήματα και συνειδήσεις ενώ το ταλέντο αξιολογείται ή/ και κατασκευάζεται βάσει της εξαργύρωσής του. Το κρίσιμο θέμα λοιπόν που εγείρεται και επιχειρούμε να διερευνήσουμε εδώ είναι η θέση και η δυναμική του σύγχρονου καλλιτέχνη απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα.

 

Συμμετέχουν:

Έλενα Ακύλα/ Elena Akyla, Αντώνης Βολανάκης/ Adonis Volanakis, Στέφανος Καμάρης/ Stefanos Kamaris, Γιώργος Λαγουδιανάκης/ Giorgos Lagoudianakis, Μαρία Νυμφιάδη/ Maria Nymfiadi), Monika Pavlechova,  Τζάνης Ραφαηλίδου/ Janis Rafailidou, Άννα Τσουλούφη-Λαγίου/ Anna Tsouloufi-Lagiou, Mark van Yetter, Δημήτρης Χαλάτσης/ Dimitris Halatsis.

 

Η τέχνη ως προϊόν για κατανάλωση

της Έλενας Ακύλα

Το αντικείμενο τέχνης, το παραγόμενο δηλαδή από εικαστικούς  καλλιτέχνες  προϊόν έχει σήμερα κατά κύριο λόγο εμπορική αξία. Αυτό ισχύει όχι μόνο τα έργα τέχνης του παρελθόντος και του σήμερα, αλλά και για τις επανεκδόσεις τους. Το κάθε μουσείο πουλάει και ξαναπουλάει τα έργα της μόνιμης συλλογής του (και όχι μόνο) αλλά και των περιοδικών εκθέσεών του, με τη μορφή των επανεκτυπώσεων. Αυτό σημαίνει ότι το κάθε έργο ξεχωριστά μετατρέπεται ουσιαστικά σε μια πατέντα που αποτελεί αέναη πηγή πλουτισμού για τους εκμεταλλευτές της.

Το βασικότερο όμως είναι ότι και ο ίδιος ο καλλιτέχνης χρησιμοποιείται ως όχημα, ως μέσο προώθησης άλλων συμφερόντων. Οι καλλιτέχνες έχουν ενσωματωθεί στο δυναμικό πολυεθνικών εταιριών, τραπεζών κ. α. και  η τέχνη έχει ενταχθεί στο μάρκετινγκ, στη πολιτική δηλαδή τέτοιων οργανισμών, καθώς η μεγαλύτερη αξία προς εκμετάλλευση σήμερα είναι η κουλτούρα και το πολιτιστικό προϊόν εν γένει .  Εταιρίες,  τράπεζες κ.α. προβάλλουν στο προφίλ τους την ευαισθησία τους για τον πολιτισμό και την πολιτιστική ζωή του τόπου. Προωθούν την εικόνα οργανισμών που θέλουν να συμμετέχουν ενεργά στην καλλιτεχνική σκηνή της χώρας τους, φορέων που έχουν αναλάβει να διαφυλάξουν αλλά και να ενισχύσουν την εγχώρια εικαστική παραγωγή, εκθέτοντας  τις συλλογές τους  σε πινακοθήκες και μουσεία (για παράδειγμα η έκθεση της συλλογής της Τράπεζας της Ελλάδος στην Εθνική Πινακοθήκη το 1993 κ.ο.κ.)

Εκτός από τη συλλογή έργων τέχνης, διατείνονται ότι συμβάλλουν στον ευρύτερο πολιτιστικό χώρο μέσα από καλλιτεχνικές εκδόσεις  των έργων των συλλογών τους, μέσα από χορηγίες σε εκθέσεις τέχνης και απευθείας παραγγελίες σε καλλιτέχνες. Τα έργα χρησιμοποιούνται κυρίως   «… για τη διακόσμηση όλων των καταστημάτων με πραγματικά έργα τέχνης έτσι ώστε να αξιοποιηθεί σε μηχανισμός της τραπέζης για να επιτευχθεί η σε καθημερινό επίπεδο προσέγγιση τέχνης και κοινού. Παράλληλα ο εξωραϊστικός, αλλά και εκπαιδευτικός χαρακτήρας της τέχνης επηρεάζει, έστω και με τη μορφή πληροφορίας, τόσο τους συμβιούντες με αυτήν εργαζόμενους, όσο και το πελατειακό κοινό». (Κατερίνα Κοσκινά, επιμελήτρια της συλλογής έργων τέχνης της Alfa Bank και του ιδρύματος Ι. Φ. Κωστόπουλου, δημοσίευμα στο περιοδικό Επτά Ημέρες της Καθημερινής σχετικά με τις Συλλογές Τραπεζών, 11/1/01).

Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιείται και ως όχημα σε περιπτώσεις αναπλάσεων γειτονιών (1) (the bohemian-gay index, Richard Florida, “The rise of the creative class”, 2002, http://www.artsjournal.com/artfulmanager/main/like-la-boheme-but-with-money.php ), όπου η συγκέντρωση καλλιτεχνών (εξ’ ου  και παραδείγματα δωρεάν παραχώρησης χώρων σε καλλιτέχνες για καλλιτεχνικά εργαστήρια) , η ύπαρξη gallery ως χώροι συνάθροισης καλλιτεχνικών ομάδων, η πραγματοποίηση καλλιτεχνικών events (Remap στην περίπτωση του Μεταξουργείου) εξωραϊζει γειτονιές που κατοικούνται από ανθρώπους χαμηλών οικονομικών τάξεων, μετανάστες κ.λ.π., ανεβάζοντας έτσι σταδιακά την αξία αυτών των περιοχών και εκτοπίζοντας τους κατοίκους τους. (2)  (Petrescu Doina, «Πώς να δημιουργήσεις μια κοινότητα και το χώρο της»,  http://ratnet-blog.blogspot.com )

Η ένταξη του καλλιτέχνη μέσα σ’ αυτό το θεσμικό πλαίσιο αποδυναμώνει τελείως την ισχύ του λόγου του, τον ενσωματώνει στη λογική της κυρίαρχης ιδεολογίας και τον κάνει μέρος της, η τέχνη καταναλώνεται και πετιέται, διακινείται με τους ίδιους όρους όπως οποιοδήποτε άλλο προϊόν που υπακούει στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς.

Τα ερωτήματα που γεννώνται είναι:

–          Πώς μπορεί ο σύγχρονος καλλιτέχνης να παράγει τέχνη έξω από αυτό το πλαίσιο όπου δεν ισχύουν οι όροι της αγοράς όταν η επιβίωσή του είναι άμεσα και άρρηκτα συνδεδεμένη με το εμπόριο της τέχνης;

–           Πώς αυτό επηρεάζει το χαρακτήρα (τη θεματική, το μέγεθος, το περιεχόμενο κ.α.) των έργων τέχνης  και ποιες είναι οι νέες καλλιτεχνικές αξίες που προκύπτουν;

(1)    http://en.wikipedia.org/wiki/creative class

The “Creativity Index” is another tool that Floridauses to describe how members of the Creative Class are attracted to a city. The Creativity Index includes four elements: ‘the Creative Class share of the workforce; innovation, measured as patents per capita; high tech industry, using the Milken  Institute’s widely accepted Tech Pole Index…; and diversity, measured by the Gay index,  a reasonable proxy for an area’s openness” (2002, pp. 244-5).Using this index, Florida rates and ranks cities in terms of innovative high-tech centers, with San Francisco being the highest ranked (2002).                                                                                                            Florida and others have found a strong correlation between those cities and states that provide a more tolerant atmosphere toward culturally unconventional people, such as gays, artists, and musicians (exemplified by Florida’s “Gay Index” and “Bohemian Index” developed in Theriseofthecreativeclass), and the numbers of the Creative Class workers that live and move there (2002).

(2)εξευγενισμός (gentrification)                                                            φαινόμενο που αφορά τον εκτοπισμό των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων που δε διαθέτουν πολιτική και οικονομική δύναμη από αστικές περιοχές για τις οποίες παρουσιάζεται  αυξημένο ενδιαφέρον από τα μεσαία και ανώτερα στρώματα. (http://ratnet-blog.blogspot.com)

Φεβρουάριος 2011

 

sotheby’s, ακρυλικό σε χαρτί, 146 x 90 εκ., 2011

zapatero, ακρυλικό σε χαρτί, 72 x 149 εκ., 2011

Φωτογραφίες: Νάσσος Κ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: