2010 | ΑΣΤΙΚΟΣ ΕΞΕΥΓΕΝΙΣΜΟΣ, ή αλλιώς: «creative Athens, ευκαιρίες και προκλήσεις σε μια εποχή κρίσης»

 

της Έλενας Ακύλα

Στο τελευταίο μέρος του ανοιχτού συνεδρίου δημιουργικής οικονομίας, «Creative Athens, ευκαιρίες και προκλήσεις σε μια εποχή κρίσης», το οποίο έλαβε μέρος στο Μουσείο Μπενάκη στις 26-27/3/10, ο Ιάσονας Τσάκωνας, ιδιοκτήτης της εταιρίας ανάπτυξης OLIAROS, η οποία δραστηριοποιείται στις περιοχές του Μεταξουργείου και του Κεραμεικού, παρουσιάζεται ως «διαχειριστής» των εν λόγω περιοχών, παίρνοντας αποφάσεις για την ανάπλασή τους και παραχωρώντας δικαιώματα στους μόνιμους κατοίκους που ζουν και εργάζονται εκεί, Έλληνες πολίτες και μετανάστες, στους οίκους ανοχής, στα κινέζικα καταστήματα και στις μικρές επιχειρήσεις, προκειμένου, όπως ισχυρίζεται, να μην ανοίξει μέτωπα μαζί τους και με σκοπό να τους εντάξει στη λογική του «συμμετοχικού σχεδιασμού», όπου οι «απλοί πολίτες» συνεργάζονται με τους μεγαλοϊδιοκτήτες, προκειμένου να συνδιαμορφώσουν εκ νέου τη γειτονιά τους.

Οι νεοανερχόμενες περιοχές του κέντρου, όπως είναι οι γειτονιές του Μεταξουργείου και του Κεραμεικού, διεκδικούνται πια από τους απογόνους της μεσαίας και ανώτερης αστικής τάξης που βαρέθηκαν την ησυχία των προαστίων. Επί σειρά ετών αυτές οι περιοχές αφέθηκαν στο έλεός τους και υποβαθμίστηκαν χωρίς καμία κρατική μέριμνα. Αυτό όμως δεν είναι κάτι που συμβαίνει μόνο στην Αθήνα. Είναι ήδη γνωστό εδώ και χρόνια στο κέντρο πολλών μεγαλουπόλεων του δυτικού κόσμου, όπου παρατηρείται μια γενικότερη τάση ανόδου αξιών σε γειτονιές, οι οποίες στο παρελθόν είχαν απαξιωθεί. Με μόνο σκοπό την κερδοφορία, νέοι επενδυτές, υποβοηθούμενοι πολλές φορές και από το κράτος με θεσμικές παρεμβάσεις, εκδιώκουν σταδιακά τους μόνιμους κατοίκους, για να τις μετατρέψουν στα νέα «in» downtown «προάστια», όπου οι νέοι κάτοικοι θα μπορούν να ζουν εκεί χωρίς να χρειάζεται να σπαταλούν δύο ώρες καθημερινά στα αυτοκίνητά τους για τις μετακινήσεις τους. Παράλληλα επιδιώκουν, όπως ακριβώς και στην περίπτωση του Κεραμεικου-Μεταξουργείου, τη μετατροπή των αστικών αυτών περιοχών σε γειτονιές που θα χαρακτηρίζονται από «πολυχρωμία», «πολυπολιτισμικότητα», «διαφορετικότητα (το λεγόμενο «messy urbanism») στις οποίες, σαν ένα άλλο Αττικό Ζωολογικό Πάρκο, πολλές και διαφορετικές πολιτισμικές ομάδες θα κινούνται ελεύθερα στο τεχνητά διαμορφωμένα φυσικό τους περιβάλλον. Προαναγγέλλουν δηλαδή τη δημιουργία ελεγχόμενων ζωνών, όπως τα εθνικά θεματικά πάρκα των Ινδιάνων της Αμερικής, όπου ο καθένας θα μπορεί να περιδιαβεί με ασφάλεια στο χώρο ή και να κατοικήσει με το πρόσχημα του «εναλλακτικού».

Όροι όπως συμμετοχικότητα, δημιουργικότητα, συνδιαμόρφωση, ευτελίζονται στο όνομα της ανάπτυξης και της ανάπλασης, δίνοντας άλλοθι σε ομάδες όπως οι καλλιτέχνες, οι αρχιτέκτονες, οι φοιτητές, αλλά και σε «απλούς πολίτες», να εμπλακούν σε αυτήν τη διαδικασία, φορώντας έναν ψυχολογικό μανδύα τέτοιο, που να τους επιτρέπει χώρις δεύτερες σκέψεις να συμβάλλουν στην αλλοίωση των χαρακτηριστικών της περιοχής, μετατρέποντάς την σε κάτι τελείως άλλο από αυτό που αρχικά ήταν. Είναι ψευδαίσθηση να νομίζουμε ότι κάτι αυθεντικό θα παραμείνει και η υπάρχουσα κοινωνική διαστρωμάτωση θα διατηρηθεί, όπως έχει ήδη φανεί ξεκάθαρα στου Ψυρρή ή στο Γκάζι, που έχουν μετατραπεί σε ναούς της κατανάλωσης και της διασκέδασης, στο όνομα της ανάπτυξης και της αξιοποίησης. Ακόμα και αν το σχέδιο είναι να διατηρήσει το Μεταξουργείο την αρχική του χρήση γης ως οικιστική περιοχή, το αποτέλεσμα δε θα έχει σημαντική διαφορά από τις παραπάνω περιπτώσεις, εφόσον μακροπρόθεσμα θα χάσει τους αρχικούς του κατοίκους και άρα και το χαρακτήρα του. «Ο εκτοπισμός είναι μια αλλαγή στην ταξική σύνθεση μιας γειτονιάς» [..] «Η αγορά κατοικίας τείνει να ταξινομεί τον πληθυσμό σύμφωνα με το εισόδημα σε διαφορετικές περιοχές». [..] «Ο εκτοπισμός, είτε μέσω της αστικής ανάπλασης με τη μπουλντόζα είτε μέσω των δυνάμεων της αγοράς, είναι μια πράξη βίας. Είναι αντι-δημοκρατική επειδή αρνείται τον αυτοκαθορισμό σε μια υπαρκτή κοινότητα». (Tom Wetzel, Τι είναι ο εξευγενισμός; [gentrification]) (http://ratnet-blog.blogspot.com ).

Σε συνέντευξη του Ιάσωνα Τσάκωνα στην Καθημερινή της Κυριακής, Τέχνες &Γράμματα, 28/3/10, ο ίδιος χαρακτηριστικά αναφέρει πως «εάν αποκτήσουμε ένα κοινό όραμα, […] μπορούμε να δημιουργήσουμε μια σύγχρονη γειτονιά, ποιοτική, δημιουργική, προσιτή, ανθρώπινη με μία ευρεία κοινωνική διαστρωμάτωση». Τι όμως θα συμβεί με την ήδη υπάρχουσα κοινωνική διαστρωμάτωση; Με ποιόν τρόπο θα ενσωματώθούν σε αυτήν τη νέα δομή της γειτονιάς του Μεταξουργείου με τα υπερ-lux lofts, τις πολυτελείς φοιτητικές κατοικίες, (βλ. φωτογραφία Φοιτητικών κατοικιών), τα καλλιτεχνικά studio και τα δημιουργικά γραφεία, οι φτωχές οικογένειες νόμιμων αλλά και παράνομων μεταναστών, πολλές εκ των οποίων ζουν σε εγκαταλελειμμένα κτίρια; Πως θα καταφέρουν να επιβιώσουν σε μια περιοχή όπου η αξία της ανεβαίνει συνεχώς; Ακόμα και αν δεν εκτοπιστούν από το νέο ιδιοκτησιακό καθεστώς, το συνεχώς αυξανόμενο οικονομικό κόστος της περιοχής, θα τους τρέψει σε φυγή. Για ποια συνύπαρξη μιλάμε τότε;

Είναι πολύ αμφίβολο ότι είναι πραγματικά αυτός ο στόχος, όταν αντίστοιχα παραδείγματα στο Χάρλεμ στη Νέα Υόρκη, σήμαιναν τον εκτοπισμό ενός μεγάλου μέρους της εθνοτικής κοινότητας της περιοχής, καθώς το κόστος διαβίωσης και ενοικίων αυξήθηκαν σημαντικά και πολλοί κάτοικοι με μικρά και μεσαία εισοδήματα δεν είχαν πλέον τη δυνατότητα να αντεπεξέλθουν οικονομικά. Αν αυτό συνέβη σε μια περιοχή με τέτοια εθνοτική συνοχή και τόσο μεγάλες αντιστάσεις, τι πιθανότητες επιβίωσης έχουν οι κάτοικοι και επαγγελματίες του Κεραμεικού και του Μεταξουργείου;

Στην πράξη αποδεικνύεται ότι μακροπρόθεσμα η επιδίωξη είναι η μετατροπή της περιοχής σε ένα νέο είδος γκέτο για την ελίτ. Ως αποτέλεσμα οι ήδη υπάρχουσες κοινωνικές ομάδες θα εκτοπιστούν και η αλλοίωση του χαρακτήρα της περιοχής θα είναι μη αναστρέψιμη. Ίσως σε πρώτη ανάγνωση να φαίνεται ότι αυτές οι αλλαγές είναι απαραίτητες, αλλά στην ουσία αυτός ο εκτοπισμός γίνεται με το πρόσχημα της αστικής ανάπλασης μέσω μιας βίαιης και καθόλου φυσικής διαδικασίας. Πρόκειται δηλαδή για μια κανονική επεκτατική πολιτική, σύμφωνη με τη σημερινή άγρια καπιταλιστική πραγματικότητα, που όμως σε κανένα της σημείο δε λαμβάνει υπόψη της πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και των κοινωνιών τους.

 

Αθήνα, 2010

 

Φωτογραφία: από το faq, Μάρτιος 2010, «Φοιτητική κατοικία 18+ Κεραμεικός-Μεταξουργείο»,  έκθεση παράλληλη με το συνέδριο, η οποία «παρουσίασε την νικήτρια μελέτη από το διαγωνισμό της εταιρείας Oliaros, τις πέντε τελικές προτάσεις, αλλά και το σύνολο των προτάσεων για την ανάπτυξη της φοιτητικής κατοικίας, υλικό για την περιοχή και τις φοιτητικές εστίες, καθώς και τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας».

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: